دانشنامه ایرانیکا به بررسی تمدن ایران در منطقه خاورمیانه، قفقاز، آسیای مرکزی و شبه قاره هند اختصاص دارد. iranica دانشگاهی است که به تمام جنبه های تاریخ و فرهنگ ایران و همچنین زبانها و ادبیات ایرانی می پردازد. این مجموعه گستره ای وسیع از تحقیقات ایران شناسی، باستان شناسی تا علوم سیاسی را پوشش می دهد و در واقع دانشنامه ایران می باشد. این دایره المعارف پروژه ای تحقیقاتی مشترک و بین المللی از سوی بنیاد ایرانیکا است.
این پروژه از زمان آغاز به کار در دهه ۱۹۷۰، به پاس دستاوردهای علمی برجسته، مورد حمایت مالی ارزشمندی از حامیان اصلی قرار گرفت. این حامیان شامل بنیاد ملی وقف انجمن بین المللی ایران، بنیاد بین المللی علوم انسانی (لندن)، بنیاد سمنانی، مؤسسه مطالعات اسماعیلیه (لندن) و Les Amies de l’Encyclopedie Iranianica (پاریس) می باشد. تا سال ۲۰۱۸، این پروژه در دانشگاه کلمبیا، مرکز مطالعات ایرانی (که اخیراً به نام مرکز مطالعات ایرانی احسان یارشاطر نامگذاری شده) ادامه پیدا کرد. بنیاد ایرانیکا در سال ۱۹۹۰ به منظور تضمین استقلال فکری این مرجع و همچنین استمرار انتشار آن در قالبهای چاپی و دیجیتال تأسیس شد. تا سال ۲۰۱۷، پروفسور احسان یارشاطر به عنوان موسس و سردبیر این پروژه فعالیت می کرد.
تاریخچه دانشنامه ایرانیکا
در اوایل دهه ۱۹۷۰، پروفسور احسان یارشاطر استاد مطالعات ایران در دانشگاه کلمبیا، پروژه دانشنامه ایرانیکا را به عنوان یک مرجع جامع در مطالعات ایران راه اندازی کرد. هدف او فراهم کردن بستری برای پژوهشگران ایران شناسی بوده است. این هدف برای انتشار تحقیقات پژوهشگران خارج از مجلات تخصصی بسیار محدود بود. همین امر دسترسی دانشجویان و عموم علاقه مندان به دانش تمدن ایران را آسان می کند.
اولین جلد iranica در سال ۱۹۸۲ منتشر شد. تا آگوست ۲۰۲۰، ۱۶ جلد از آن به چاپ رسیده که مدخلهای آن بسیار گسترده می باشد. در سال ۱۹۹۶، وب سایت اولیه دانشنامه ایرانیکا به نام iranica.com راه اندازی شد. این اتفاق موجب شد تا دسترسی آزاد به فایلهای پی دی اف جلدهای چاپ شده قبلی فراهم شود. در سال ۲۰۰۹، توسعه وب سایت جدید آغاز شد و از سال ۲۰۱۰ کاربران می توانند از طریق جستجوی تمام متن، به راحتی به تمامی مدخل های آن دسترسی داشته باشند. تا آگوست ۲۰۲۰، نسخه آنلاین شامل بیش از ۸۹۰۰ مدخل بود که حدود ۸۵۰ مدخل تنها به صورت آنلاین قابل دسترسی است.
بنیاد دانشنامه ایرانیکا متعهد است نسخه های چاپی و دیجیتالی را توسعه دهد. این بنیاد تلاش دارد در صورت تامین بودجه کافی، دسترسی آزاد به سایت ایرانیکا را نیز حفظ کند. با این حال، حفظ نسخه چاپی در اولویت است چون نگهداری بلندمدت محتوای دیجیتال همچنان چالشی بزرگ محسوب می شود. پروژه دایره المعارف ایرانیکا از ابتدا با حمایت نهادهای مستقل مالی مانند بنیاد ملی علوم انسانی (NEH) و شورای انجمن های علمی آمریکا (ACLS) همراه بوده است. در سال ۱۹۹۰، بنیاد غیرانتفاعی دایره المعارف ایرانیکا به منظور تضمین استقلال فکری پروژه و حفظ دوام بلندمدت آن تأسیس شد.
بنیاد دایره المعارف ایرانیکا
پروفسور احسان یارشاطر، به عنوان مؤسس و سردبیر دانشنامه ایرانیکا تا سال ۲۰۱۷، موفق شد در سال ۱۹۹۰ این پروژه را تاسیس نماید. مأموریت بنیاد اطمینان از تداوم مستمر و بدون وقفه فعالیت های دایره المعارف ایرانیکا به عنوان یک مرجع مهم در زمینه تمدن ایرانی است. این منبع گسترده، تمامی جنبه های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی ایران را در بزرگترین بازه های زمانی و جغرافیایی پوشش می دهد. چنین منبعی حتی وقتی به ظاهر «کامل» است، همواره نیازمند به روز رسانی و اضافه کردن مطالب جدید برای پیروی از تحقیقات تازه است.
در دو دهه گذشته، بنیاد دانشنامه iranica بزرگترین حامی مالی این پروژه بوده است، همچنین با موفقیت صندوق موقوفه خود را گسترش داده و به عنوان منبع اصلی حمایت مالی پروژه ایرانیکا همچنان به فعالیت خود ادامه می دهد. این بنیاد یک مؤسسه خیریه عمومی و غیرانتفاعی با شماره ثبت ۵۰۱(c)(3) است که در ایالت نیویورک آمریکا به ثبت رسیده است. این مجموعه توانسته تا تعداد زیادی مطالب مفید و مقالات مرتبط به کتاب تاریخ ایران را به ثبت رساند که یاری رسان علاقه مندان به ایران شناسی بوده است.
نویسندگان دانشنامه ایرانیکا
دانشنامه ایرانیکا یک مجموعه با همکاری بین المللی است که از برجسته ترین پژوهشگران سراسر جهان بهره می برد تا کیفیت و دقت مقالات خود را تضمین کند. تاکنون بیش از ۱۳۰۰ محقق از کشورهای مختلف در حوزه های گوناگون، مقالاتی را به زبان های انگلیسی، روسی، فارسی، ترکی و چینی ارائه داده اند. تنها در جلد اول، مقالاتی از ۲۸۵ نویسنده گردآوری شده بود.
ایرانیکا به عنوان دانشنامه ایران یک پروژه بین المللی و معتبر در زمینه مطالعات ایرانشناسی است. این پرژه توسط پروفسور احسان یارشاطر در اوایل دهه ۱۹۷۰ تأسیس شد. این دایره المعارف با همکاری پژوهشگرهای زیادی از سراسر جهان، مقالات دقیق و متنوعی را به زبانهای مختلف منتشر کرده اند. iranica به عنوان منبعی جامع در زمینه تاریخ، فرهنگ، زبان و تمدن ایران شناخته می شود. هدف اصلی ایرانیکا ایجاد بستری برای نشر پژوهشهای علمی در حوزه ایرانشناسی است. با این هدف علاوه بر استفاده متخصصان، عموم علاقه مندان به این علوم نیز بتوانند به دانش روز دسترسی پیدا کنند. این دانشنامه خود مرجعی برای نویسندگان برتر ادبیات بخصوص برای ایرانشناسان است.
انتشار ۱۶ جلد چاپی و ارائه نسخه آنلاین با بیش از ۸۹۰۰ مدخل، نشان دهنده استمرار و توسعه این پروژه ارزشمند است. Encyclopædia Iranica که در سال ۱۹۹۰ تأسیس شده، مسئولیت پشتیبانی مالی و تضمین استقلال فکری این پروژه را بر عهده دارد. انتشارات دیارنامگ با هدف گسترش فرهنگ کتابخوانی و ارتقاء مطالعات ایران شناسی در ایران فعالیت می کند و در این راستا انواع کتابهای ارزشمند و پژوهشی را منتشر میسازد. این اقدامات در کنار دایره المعارف ایرانیکا، سهم مهمی در حفظ و ترویج میراث غنی فرهنگی و علمی ایران دارند.
مخاطبین دانشنامه ایرانیکا
دانشنامه ایرانیکا (Encyclopædia Iranica) نه تنها برای علاقه مندان به زندگی و فرهنگ ایرانی، بلکه برای دانشجویان، پژوهشگران و خوانندگان تحصیل کرده در زمینه های مختلف دانشگاهی بسیار مفید است. حوزه های پژوهشی شامل مردم شناسی، باستان شناسی، جغرافیا، تاریخ هنر، قوم شناسی، جامعه شناسی، اقتصاد، تاریخ دین، فلسفه، عرفان، تاریخ علم و پزشکی، تاریخ اسلامی، گیاه شناسی، جانورشناسی، فولکلور، توسعه کشاورزی و صنعت، علوم سیاسی، روابط بین الملل و دیپلماسی است.
