رئالیسم در ادبیات چیست؟

رئالیسم در ادبیات یا واقع گرایی ادبی، شیوه ای از داستان نویسی و یک جریان مهم ادبی است که زندگی انسان ها، روابط اجتماعی و شرایط واقعی جامعه را به موضوع اثر تبدیل می کند. در مکتب رئالیسم، نویسنده می کوشد شخصیت ها و رویدادها را با توجه به تجربه های انسانی و شرایط زمانه بازنمایی کند؛ نه اینکه جهان داستان را صرفا بر پایه آرمان ها، قهرمانان استثنایی یا موقعیت های غیرمعمول بسازد.

این شیوه در قرن نوزدهم به یکی از جریانهای برجسته ادبیات اروپا تبدیل شد و بر تحول رمان و داستان کوتاه تأثیر گذاشت. شناخت ویژگی های رئالیسم، تفاوت آن با جریان هایی مانند رمانتیسم و ناتورالیسم و آشنایی با نویسندگانی چون بالزاک، فلوبر و تولستوی، درک دقیق تری از ادبیات واقع گرا به دست می دهد.

در مقاله ادبیات رئال خواهیم خواند:

• رئالیسم در ادبیات چیست و چگونه شکل گرفت؟
• ویژگی های اصلی مکتب رئالیسم
  • بازنمایی زندگی روزمره و واقعیت اجتماعی در رئالیسم
  • شخصیت پردازی واقعگرا و توجه به محیط
  • مسائل اجتماعی و مناسبات انسانی در ادبیات رئال
• مهمترین نویسندگان و آثار رئالیسم در ادبیات جهان
• رئالیسم چه جایگاهی در ادبیات دارد؟
• برای شناخت رئالیسم در ادبیات چه آثاری را بخوانیم؟

رئالیسم در ادبیات چیست و چگونه شکل گرفت؟

رئالیسم در ادبیات به رویکردی گفته می شود که زندگی و تجربه های انسانی را با توجه به واقعیت های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بازنمایی می کند. نویسنده رئالیست به جای ساختن جهانی کاملا آرمانی یا تکیه بر حوادث خارق العاده، به زندگی روزمره، روابط خانوادگی، موقعیت شغلی، اختلاف های طبقاتی و تعارض های اخلاقی توجه دارد. شخصیت های چنین آثاری معمولا با محدودیت ها و انتخاب هایی روبه رو می شوند که برای خواننده باورپذیر است.

البته واقع گرایی ادبی به معنای ثبت عینی و بی واسطه واقعیت نیست. نویسنده از میان تجربه های زندگی انتخاب می کند، شخصیت می سازد و رویدادها را در قالب روایتی هنری کنار هم قرار می دهد. بنابراین، یک رمان واقع گرا هم بازتابی از جهان بیرون است و هم حاصل تخیل، نگاه و شیوه روایت نویسنده.

واقع گرایی پیش از شکل گیری مکتب رئالیسم نیز در آثار ادبیات جهان وجود داشت. با این حال، در قرن نوزدهم و هم زمان با گسترش شهرنشینی، رشد صنعت، تغییر ساختارهای اجتماعی و افزایش توجه به زندگی طبقات مختلف، این رویکرد جایگاهی برجسته پیدا کرد. نویسندگان به سراغ تجربه هایی رفتند که پیش از آن کمتر در مرکز آثار ادبی قرار می گرفتند؛ از زندگی روزمره مردم و مناسبات اقتصادی گرفته تا فشارهای اجتماعی و محدودیت های فردی.

در فرانسه، بالزاک و استاندال از چهره های مهم این تحول بودند و گوستاو فلوبر نیز با دقت در روایت و شخصیت پردازی به گسترش رمان واقع گرا کمک کرد. در روسیه، نویسندگانی مانند تورگنیف و تولستوی ابعاد دیگری از زندگی فردی و اجتماعی را در آثار خود نشان دادند. به این ترتیب، رئالیسم به جریانی تأثیرگذار در تاریخ ادبیات جهان تبدیل شد.

ویژگی های اصلی مکتب رئالیسم

رئالیسم یک الگوی کاملا یکسان برای تمام آثار ادبی نیست؛ نویسندگان مختلف از شیوه های متفاوتی برای بازنمایی واقعیت استفاده می کنند. با این حال، چند ویژگی در بسیاری از آثار واقع گرا دیده می شود.

بازنمایی زندگی روزمره و واقعیت اجتماعی در رئالیسم

یکی از ویژگی های رئالیسم در ادبیات، توجه به زندگی معمولی انسان هاست. قهرمان داستان لزوما فردی خارق العاده یا برخوردار از سرنوشتی استثنایی نیست. او ممکن است کارمندی گرفتار مشکلات مالی، زنی درگیر محدودیتهای خانوادگی، کشاورزی وابسته به شرایط اقتصادی یا فردی باشد که برای حفظ موقعیت اجتماعی خود تلاش می کند.

در چنین آثاری، جزئیات زندگی روزمره اهمیت پیدا می کنند. محل زندگی، شغل، درآمد، روابط خانوادگی و جایگاه اجتماعی شخصیت ها می توانند در شکل گیری اتفاقات داستان نقش داشته باشند. این جزئیات صرفا برای واقعی جلوه دادن محیط نیستند؛ گاهی نشان می دهند که انتخابهای فردی چگونه تحت تأثیر شرایط اجتماعی قرار می گیرند. نمونه مشخصی از این ویژگی کتاب بازگشت ابدی می باشد که مجموعه ای از داستانهای کوتاه می باشد.

شخصیت پردازی واقعگرا و توجه به محیط

شخصیتهای رئالیستی معمولا پیچیده و چندوجهی هستند. آنها ممکن است هم زمان ویژگیهای مثبت و منفی داشته باشند، تصمیمهای درستی بگیرند یا در موقعیت هایی دچار اشتباه شوند. نویسنده به جای تقسیم شخصیتها به قهرمانان کاملا خوب و افراد کاملا بد، انگیزه ها و تناقض های رفتاری آنها را بررسی می کند.

محیط زندگی نیز در این شخصیت پردازی نقش مهمی دارد. شرایط اقتصادی، تربیت خانوادگی، روابط اجتماعی و انتظارات فرهنگی می توانند رفتار افراد را شکل دهند. برای نمونه، در رمان «بابا گوریو» اثر اونوره دو بالزاک، روابط خانوادگی، پول و موقعیت اجتماعی در سرنوشت شخصیت ها نقش اساسی دارند. اهمیت این جزئیات در آن است که خواننده می تواند ارتباط میان رفتار فرد و ساختار جامعه را دنبال کند.

مسائل اجتماعی و مناسبات انسانی در ادبیات رئال

ادبیات واقع گرا اغلب به مسائلی می پردازد که در زندگی واقعی وجود دارند؛ از اختلاف های طبقاتی و فقر تا رقابت بر سر قدرت، ازدواج، موقعیت اجتماعی و تضاد میان خواسته های فردی و انتظارات جامعه. این ویژگی در بسیاری از آثار بالزاک و چارلز دیکنز دیده می شود. نویسنده ممکن است بدون ارائه یک نتیجه گیری مستقیم، شرایطی را نشان دهد که خواننده را به بررسی مناسبات اجتماعی وادار می کند. به همین دلیل، رئالیسم می تواند ظرفیت انتقادی داشته باشد؛ هرچند تمام آثار واقع گرا لزوما با هدف نقد اجتماعی نوشته نشده اند.

رئالیسم اجتماعی یکی از صورت های مهم این رویکرد رئالیسم در ادبیات است که در آن، شرایط زندگی گروه های مختلف، نابرابری ها و روابط قدرت اهمیت ویژه ای پیدا می کنند. با این حال، رئالیسم را نباید تنها به موضوعات اجتماعی محدود کرد؛ روابط خانوادگی، تجربه های عاطفی و تعارض های اخلاقی نیز می توانند در مرکز یک اثر واقع گرا قرار بگیرند. اگر بخواهیم نمونه ای موفق را در این قالب معرفی کنیم می توان به مجموعه داستانهای کوتاه ابری کوچک نوشته جیمز جویس اشاره کرد.

مهمترین نویسندگان و آثار رئالیسم در ادبیات جهان

رئالیسم در کشورهای مختلف شکل های گوناگونی پیدا کرد. بعضی نویسندگان به روابط طبقاتی و زندگی شهری پرداختند، برخی تجربه های فردی و خانوادگی را بررسی کردند و گروهی نیز تناقضهای اجتماعی و اخلاقی را در مرکز داستانهای خود قرار دادند. شناخت این تفاوتها کمک می کند رئالیسم را فراتر از یک مجموعه ویژگی ثابت درک کنیم.

برای آشنایی بیشتر با نویسندگان فرانسوی، مقاله ادبیات فرانسه؛ نویسندگان و آثار ماندگار ادبیات فرانسه را بخوانید.

رئالیسم چه جایگاهی در ادبیات دارد؟

رئالیسم در ادبیات یکی از جریانهای مهمی است که نگاه ادبیات به زندگی انسان و جامعه را گسترش داد. این جریان به نویسندگان امکان داد تا به جای تمرکز انحصاری بر قهرمانان استثنایی و موقعیتهای آرمانی، تجربه های روزمره مردم و تأثیر شرایط اجتماعی بر سرنوشت آنها را در مرکز روایت قرار دهند.

تأثیر رئالیسم را می توان در تحول انواع رمان و داستان کوتاه مشاهده کرد. شخصیت پردازی پیچیده تر، توجه به جزئیات زندگی، بازنمایی روابط طبقاتی و بررسی تعارض های اخلاقی، به گسترش ظرفیت های داستان نویسی کمک کردند. از این پس، زندگی یک خانواده، مشکلات اقتصادی یک فرد یا اختلاف میان نسل ها نیز می توانست موضوع یک اثر ادبی مهم باشد.

اهمیت رئالیسم به قرن نوزدهم محدود نمی شود. در ادبیات قرن بیستم نیز نویسندگان بسیاری به شیوه های مختلف از واقع گرایی بهره بردند؛ هرچند برخی از آن ها از نظر فرم، زبان و ساختار روایت با رئالیسم کلاسیک فاصله گرفتند. برای مثال، بازنمایی واقعیت اجتماعی در آثار جان استاین بک با تجربه های زندگی مدرن پیوند دارد. در داستان های آنتوان چخوف نیز واقع گرایی از طریق موقعیت های معمول، گفت و گوها و رفتارهای ظریف شخصیتها شکل می گیرد.

بنابراین، باید میان رئالیسم به عنوان یک جریان تاریخی و واقعگرایی به عنوان شیوه ای برای روایت تمایز قائل شد. یک اثر ممکن است از جزئیات واقعی زندگی استفاده کند، بدون اینکه به طور کامل به مکتب رئالیسم تعلق داشته باشد. این تمایز به درک دقیق تر تاریخ ادبیات و بررسی آثار نویسندگان کمک می کند.

برای شناخت رئالیسم در ادبیات چه آثاری را بخوانیم؟

برای شروع مطالعه رئالیسم، بهتر است آثاری را انتخاب کنید که در آن ها زندگی روزمره، روابط انسانی و شرایط اجتماعی نقش روشنی دارند. مطالعه چند نمونه از دوره ها و سنت های ادبی مختلف کمک می کند تفاوت میان رئالیسم کلاسیک و شیوه های واقع گرایانه در ادبیات جدید را بهتر بشناسید.

در میان محصولات دیارنامگ، چند کتاب برای بررسی این موضوع مناسب اند:

• قتل، اثر جان استاین بک: برای بررسی بازنمایی واقعیتهای اجتماعی و تجربه های انسانی، به شرط توجه به مشخصات دقیق اثر و محتوای نسخه منتشرشده.
• تاریخ طبیعی مردگان، اثر ارنست همینگوی: برای آشنایی با روایت تجربه جنگ و پیامدهای انسانی آن؛ اثری که باید در زمینه سبک و دوره ادبی خود بررسی شود.
• ابری کوچک، اثر جیمز جویس: برای مطالعه بازنمایی زندگی روزمره و تجربه های طبقه متوسط، بدون اینکه آن را نمونه خالص رئالیسم کلاسیک بدانیم.

این کتابها جایگزین آثار شاخص بالزاک، فلوبر یا تولستوی برای شناخت رئالیسم کلاسیک نیستند، اما می توانند در بررسی تداوم و تحول شیوه های واقع گرا مفید باشند. پیش از سفارش، وضعیت موجودی و امکان خرید هر محصول را در صفحه آن بررسی کنید. اگر می خواهید آثار بیشتری پیدا کنید، می توانید به دسته کتاب های رمان دیارنامگ سر بزنید و کتاب ها را بر اساس علاقه خود انتخاب کنید.